هیات مذهبی بعنوان نهاد اجتماعی

هيئات مذهبي كه عمدتاً حول محور تعظيم آيين ها و مناسبت هاي مذهبي و ديني بالاخص تكريم مقام حضرات معصومين(عليهم السّلام) و برگزاري مراسم سوگواري حضرت اباعبدالله الحسين(عليه السّلام)، شكل گرفته و با سابقه اي ديرين و قدمتي كهن در اين راستا فعاليت داشته اند، از محورها و اركان غيرقابل انكار جوامع شيعي بوده و هستند و در حقيقت، بدون در نظر گرفتن و به حساب آوردن جايگاه آنها، نمي توان از وضعيت اجتماعي اينگونه جوامع، برآوردي صحيح، منطقي و قابل اعتنا بدست آورد. اثربخشي و نقش آفريني اين تشكيلات ديني در معادلات اجتماعي، چه در حوزه هايي كه مستقيماً با رسالت و فلسفه وجودي آنها مرتبط است (مانند مسائل اعتقادي، مناسك ديني و شئون مذهبي) و چه در حوزه هاي ديگر مانند اقتصاد، فرهنگ عمومي، سياست و... از واقعيت ها و امتيازات جوامع شيعي است كه تاريخ تشيع بويژه در قرون اخير، مؤيد آن است.
بالطبع، از منظر جامعه شناختي، اگر بخواهيم شان واقعي و كاركرد حقيقي هيئت هاي مذهبي را در جامعه بدانيم، بايد به آنها بعنوان نهادهايي اجتماعي و فراتر از يك تشكل يا تجمع ديني بنگريم كه صرفاً به منظور و با هدف نشر و تعظيم آداب و رفتارهاي ديني شكل گرفته اند و نقش آنها را در سيستم اجتماع، با همه پيچيدگي و درهم تنيدگي آن، در حكم يك نهاد اجتماعي پويا و اثرگذار در نظر گرفت. حتي هيئت هايي كه مؤسسان و بنيانگذاران آنها مقصودي غير از برگزاري مراسم هاي مذهبي در نظر نداشته اند يا دست اندركاران و كارگزاران آنها به هر دليل و استدلالي مايل به ورود آنها به عرصه هاي غير از اين نباشند هم، خواسته يا ناخواسته از اين شان و كارايي، مستثني نيستند. ضمن اين كه محدود كردن دامنه فعاليت هيئت هاي مذهبي به برخي آداب صرفاً مذهبي، به معناي غفلت و چشم پوشي از توانمنديها و پتانسيلهاي ارزشمند آنها در حوزه هاي ديگر است.
به تعبير امروزي تر، هيئات مذهبي، سازمانهاي غير دولتي خودجوش و كاملاً مردمي اند كه مبتني بر باورها و اعتقادات ناب ديني مردم شكل مي گيرند، اما كاركردي فراتر از يك تجمع ديني ساده مي يابند.
براي آن كه هيئات مذهبي با تعريف و رويكردي كه بدان اشاره شد، به جايگاه واقعي و سزاوار و بايسته خود برسند و نقش خطير خود را در همه ابعاد بويژه در فرآيندهاي اجتماعي بخوبي ايفاء نمايند، بايستي:
اولاً، ضمن حفظ بافت سنتي خود كه اتفاقاً از امتيازات آنهاست، نوع نگاه و ديدگاه عموم مردم بويژه آنانكه در مديريت و تصميم گيري يا امور اجرايي هيئتهاي مذهبي نقشي دارند، نسبت به رسالت و پتانسيلهاي گسترده و پربهاي آنها تغيير يافته و از بند تحجر و يكسونگري رها شوند.
ثانياً، جامعه و مديريت آن، مجال كافي و مناسب براي حضور و عرض اندام هيئتهاي مذهبي در عرصه هاي مختلف اجتماع فراهم آورده، بستر قانوني لازم را تعريف نمايد و مكانيسم هاي بهره مندي و بروز توانمنديهاي آنها را پيش بيني و فراهم نمايد.
ثالثاً، زمينه حضور فعال و انديشمندانه متفكران، روشنفكران و دانشمندان متعهد و متخصصي كه علاوه بر دغدغه هاي ديني، تعالي و پيشرفت روزافزون انديشه هاي ديني را مد نظر دارند، در برنامه ريزي، تصميم گيري، هدايت و نظارت عملكرد هيئات مذهبي فراهم شود و مسئولان هيئت ها براي جلب مشاركت آنها، اقدام و تلاش نمايند. فراموش نكنيم كه استفاده و بهره مندي هيئت ها از نظرات كارشناسانه و هدايتگر محققان حوزه و دانشگاه، نه تنها آنها را در امر ترويج و تعميق بهتر و كاملتر انديشه هاي ديني رهنمون خواهد بود، آنها را در نقش آفريني در ساير حوزه هاي اجتماع نيز كمك خواهد نمود.
توان تهييج و بسيج مردم براي حضور هماهنگ و هدفمند و متحد در صحنه هاي اجتماع آنهم براي اهداف خاص و صد البته متعالي و مقدس، يعني همان چيزي كه از توانايي و توانمنديهاي هيئات مذهبي است، امري ارزشمند و فرصتي مغتنم است كه بايد از آن به درستي بهره برد.
حضور گسترده و بي شائبه و خالصانه و در عين حال آگاهانه مردم در مراسم هاي ديني كه در قالب هيئت هاي مذهبي متبلور مي شود، نه تنها از امتيازات كم نظير جامعه ديني و نشانه رسوخ و عمق تفكر شيعي در اجتماع است، بلكه از پتانسيلهاي گرانبهايي است كه مثل و مانند آن در بسياري از جوامع ديگر ديده نمي شود و اين فرصتي است كه بايد از آن به نحو مطلوبي استفاده كرد. فرصتي كه مي توان از آن جهت گسترش انديشه ديني، ترويج و نشر ارزشها و باورهاي مذهبي، ارتقاء مهارت هاي اجتماعي، همگرايي عمومي و اتحاد ملي، بهبود و هدايت بينش و درك سياسي، رفع نابسامانيهاي اقتصادي، اصلاح نقايص اخلاقي، بهبود و رشد فرهنگ ملي، تعاون و همفكري و همراهي عمومي و... استفاده نمود. در نگرش اجتماعي، هيئت هاي مذهبي به سان سفره هايي هستند كه كسب ثواب و اجر معنوي و تقرب روحي ناشي از فعاليتهاي مذهبي تنها يكي از بهره هاي آن است.
اما زيبايي ها و لذايذ و بهره هاي ديگري نيز بر سر اين سفره ها در دسترس است كه نبايد از آنها غفلت شود.

منبع: خبرگزاری فارس